De Kathedraaleik

De Kathedraaleik, een ontzagwekkend grote zomereik in een bos in Zuid-Engeland, aan de rand van Marlborough, het plaatsje waar ik eind vorige maand een paar nachten logeerde. Volgens internet heeft de boom een omtrek van 10,5 meter en is zij meer dan duizend jaar oud is. Duizend jaar! Ze heeft een geschiedenis meegemaakt waar ik me nauwelijks een voorstelling van kan maken. Ergens in de middeleeuwen is ze ontstaan en sindsdien heeft ze de wereld zien veranderen: koninkrijken en revoluties, oorlogen en periodes van vrede, de pestepidemie, talloze generaties mensen, de komst van de eerste auto's en vliegtuigen. Niet te bevatten. Met diep respect legde ik mijn hand op haar gegroefde bast. Wat ben ik een eendagsvlieg naast deze reus! Ik voelde me even heel nietig en tegelijkertijd ook onderdeel van iets heel groots. Dankbaar ging ik even aan haar voeten zitten om mijn lunch te nuttigen.

In hetzelfde bos kwam ik meer oude bomen tegen. Eiken en beuken die al eeuwen op dezelfde plek staan. Monumenten… Tijdreizigers… Ik maakte er een serie foto's van. Wat een voorrecht dat ik hier tussen hen mocht lopen!

Ineens moest ik terugdenken aan de bomen in Weesp die vorig jaar gekapt werden omdat een toegangsweg verbreed moest worden. Het vervulde me nog steeds met afschuw. Geen monumentale eiken maar wel mooie, grote bomen. Wie denken we wel dat we zijn om zulke waardevolle levende wezens zomaar om zeep te helpen omdat wij zo nodig wat comfortabeler met de auto willen rijden?

Ik had er indertijd met een vriendin die daar in de buurt woont over gesproken maar ik geloof niet dat zij iets van mijn verontwaardiging had begrepen. Bomen die in de weg staan of de veiligheid in het gedrang brengen, moet je toch gewoon kunnen kappen? En er zouden toch weer nieuwe bomen geplant worden? Ik snapte haar redenering. Natuurlijk moet een weg veilig zijn en soms moeten bomen daarvoor wijken. Maar toch voelde het voor mij alsof we het over iets anders hadden. Voor haar is een boom misschien gewoon iets wat daar staat, zoals er even verderop een lantaarnpaal staat. Voor mij is het een levend wezen. Onderdeel van de natuur waar ik zelf ook deel van uitmaak.

De avond na de wandeling sprak ik erover met mijn vriendin Roos. Een paar dagen later stuurde ze me een paar dichtregels van William Blake die ze in haar feed was tegengekomen:

“The tree which moves some to tears of joy

is in the eyes of others only a green thing that stands in the way…”

Precies dat! We kijken naar dezelfde boom, maar we zien iets anders.

Wij hebben in Nederland onze eigen Kathedraaleik: de zogenaamde ‘Dikke Boom’ in Laren (ja, die van ‘een tante en een oom’). Een zomereik van naar schatting vijfhonderd jaar oud en een van de bekendste bomen van Nederland. Deze week bereikte mij het bericht dat het niet goed met hem gaat. De laatste groene scheut lijkt het te hebben begeven. Over wat de oorzaak van zijn naderende dood is zijn de meningen verdeeld. Het is natuurlijk een oude boom maar dit soort eiken kunnen onder de juiste omstandigheden veel ouder worden. Er wordt gesproken van verzuring van de grond, mogelijk door mest van de naastliggende landbouw. Maar ook de droogte van de afgelopen tijd heeft hem geen goed gedaan. Hoewel ik de boom zelf nooit heb gezien, maakt het bericht me verdrietig. Wat doen wij de natuur toch aan met onze manier van leven?

Het heeft alles te maken met hoe wij ons verhouden tot de natuur. Ik stuitte onlangs op een LinkedIn berichtje over ecoloog en filosoof Matthijs Schouten dat me trof. Hij noemt de huidige klimaatcrisis in wezen een crisis van de geest en de ziel. Volgens Schouten gaat het niet zozeer om onze uitstoot en ons verbruik, maar om de manier waarop wij onszelf zien en ervaren in verhouding tot de natuur. In onze westerse christelijke cultuur zien we onszelf als ‘kroon op de schepping’. We zijn geschapen ‘naar Gods beeld’ om te ‘heersen’ over de aarde en haar te ‘onderwerpen’. Misschien ligt daar de wortel van onze hele klimaatcrisis. De klimaatcrisis als spirituele crisis.

De noties 'heersen' en 'onderwerpen' suggereren een superioriteit. Maar als ik tegenover zo’n duizendjarige eik sta, blijft er geen enkel gevoel van superioriteit over. Ik sta niet boven de natuur, ik ben er onderdeel van. Al mijn lichaamscellen zijn opgebouwd uit dezelfde bouwstenen als de rest van deze levende wereld. Ik adem in wat bomen uitstoten en andersom. We hebben elkaar nodig. En dat geldt niet alleen voor monumentale bomen; dat geldt voor de hele natuur.

Dat besef maakt mijn zorgen over de natuur ook wat persoonlijker. Met Schouten denk ik dat een duurzame toekomst alleen mogelijk is als wij onszelf weer meer als onderdeel van de natuur gaan ervaren, in plaats van als buitenstaanders die haar naar believen kunnen gebruiken. Het gaat meer om een nieuwe bewustwording dan om regels over uitstoot of verspilling. Alleen links stemmen voelt voor mij niet meer voldoende; ik wil en moet mijn stem laten horen. Daarom loop ik aanstaande zaterdag mee met de klimaatmars in Amsterdam. Voor de bomen, voor de dieren, voor mijn medemensen, en voor mezelf.